Mića Popović i slike poklonjene zavičaju

Mića Popović rođen je u Loznici 1923, a gradu se kasnije vratio i kroz slike koje mu je poklonio. U Kući Katića nalazi se galerija Miće Popovića i Vere Božičković Popović. Ona je dobar početak za upoznavanje umetnika koji je menjao slikarski jezik, pisao knjige i režirao filmove. Njegov značaj u srpskoj umetnosti druge polovine 20. veka vidi se upravo u toj potrebi da iskuša različite načine prikazivanja čoveka i svog vremena.

Slikar koji je tražio svoj put

Porodica Popović preselila se iz Loznice u Beograd dok je Mića bio dete. Posle rata upisao je Akademiju likovnih umetnosti, a 1947. sa grupom kolega otišao u Zadar. Ta grupa mladih umetnika želela je da slika i uči izvan uobičajenog nastavnog okvira. Učesnici su zbog napuštanja nastave isključeni sa Akademije; galerijska biografija beleži da Mića, za razliku od ostalih, nije vraćen na studije. Biografije Miće i Vere.

Prvu samostalnu izložbu održao je 1950. U njegovom kasnijem radu smenjivali su se putovanja, izložbe, pisanje i pokušaji da preispita ono što je već postigao. Umetničko obrazovanje zato nije završilo napuštanjem škole. Nastavljalo se u ateljeu, pred tuđim slikama i kroz sopstvene promašaje i otkrića. SANU ga predstavlja kao slikara, kritičara, teoretičara umetnosti, književnika, reditelja i scenografa. SANU, pregled života i stvaralaštva.

Šta znači enformel

Krajem pedesetih godina Popović se okrenuo enformelu, a te slike izložio je 1960. u Muzeju primenjenih umetnosti. Enformel je oblik apstraktne umetnosti u kome materija slike, njena površina, tragovi rada i odnosi boja postaju naročito važni. Pred platnom se ne traži nužno prepoznatljiv čovek, kuća ili pejzaž. Pažnja se usmerava na ono što boja i materijal rade pred našim očima. Galerijska biografija.

Gruba površina, zbijen nanos ili ogoljen deo podloge mogu nositi napetost koju bi na drugačijoj slici izrazilo lice. Posmatrač zato može da počne od jednostavnih pitanja: gde je površina mirna, gde je uznemirena i kako se pogled kreće između tih mesta? Nije neophodno pogoditi skriveni predmet da bi se slika pažljivo gledala.

Popović i Vera Božičković Popović pripadali su krugu beogradskog enformela. Njegov značaj bio je i u širenju slobode slikarskog izraza, u vremenu kada se od umetnosti često očekivalo da predstavlja jasno prepoznatljive sadržaje. RTS-ov dokumentarni program o tom pokretu obuhvata oboje među njegovim ključnim učesnicima. „Znakovi“, enformel.

Povratak čoveku i slikarstvo prizora

Popović se potom vratio figuraciji, odnosno prikazivanju prepoznatljivih ljudi i predmeta. Izložba „Slikarstvo prizora“ održana je 1971. u Salonu Muzeja savremene umetnosti. Povratak figuri doneo je drugačija pitanja: kako na slici prikazati društveni položaj, usamljenost, umor ili odnos pojedinca i sredine? Hronologija galerije.

Istoričarka umetnosti Vesna Kruljac, autorka izložbe SANU iz 2023, povezuje različite faze njegovog rada sa trajnim interesovanjem za običnog čoveka u određenom istorijskom trenutku. Promene stila zato ne znače da je svaki put počinjao sa potpuno nepovezanom temom. Različitim sredstvima vraćao se ljudskom iskustvu i kritičkom odnosu prema estetskim pravilima i političkoj ideologiji svog vremena. SANU, izložba „Umetnost permanentne pobune“.

Mića Popović, „Ja sam pao“, 1981, prema oznaci galerije. Reprodukcija sa sajta galerije. Fotograf nije naveden.

Na ovom autoportretu lice nije okrenuto posmatraču. Vidimo leđa, kaput i ruke, dok se prostor oko figure jasno deli bojom i linijama. Takav izbor usmerava pažnju na položaj tela i njegov odnos prema okolini. Ovo je jedno moguće čitanje vidljivog prizora, a ne tvrdnja da poznajemo jedino autorovo tumačenje. Ponekad se baš izostavljanjem lica otvara više prostora da razmišljamo o osobi na slici.

Filmsko platno i napisana reč

Popovićev rad na filmu obuhvata ostvarenja „Čovek iz hrastove šume“, „Roj“, „Hasanaginica“ i „Delije“. Jugoslovenska kinoteka je 2023. njegov filmski rad predstavila izložbom i projekcijama. Među izloženim materijalima bili su rukopisni scenariji, knjige snimanja i crtane skice iz arhive i porodične građe. RTS o izložbi „Filmsko platno Miće Popovića“.

Ti materijali pokazuju koliko je konkretan posao stajao iza prelaska sa slikarstva na film. Kadar ima svoje granice i raspored figura kao slika, ali film dodaje trajanje, pokret, zvuk i montažu. Režija mu je omogućila da odnose među ljudima razvija kroz sled događaja, a ne samo kroz jedan zaustavljeni prizor.

Pisanje je bilo još jedno sredstvo razmišljanja o umetnosti. SANU među njegovim knjigama navodi „Sudare i harmonije“, „U ateljeu pred noć“ i „Ishodište slike“, uz eseje, kritike i putopisnu građu. Naslovi govore o trajnom razgovoru između rada u ateljeu i pokušaja da se taj rad razume i objasni. Biblioteka SANU o Popovićevim knjigama.

Šta je poklonio Loznici

Galerija je otvorena 28. oktobra 1989, na osnovu ugovora o poklonu između Miće Popovića i opštine. Slikar je upoznao prostor i birao radove za njega. Među delima je i „Čukundedina kuća u Loznici“, naslikana 1936, kada je imao trinaest godina. Zavičaj se tako pojavljuje i kao predmet rane slike i kao mesto kome je zrela umetnička zbirka namenjena. O galeriji.

Kuća Katića, izgrađena 1878. Fotografija sa sajta galerije. Fotograf i datum snimanja nisu navedeni.

Vera Božičković Popović poklonila je Loznici šest svojih slika. Njeno ime u nazivu galerije označava zaseban umetnički rad i dar, a ne samo porodičnu vezu sa Mićom. Postavka omogućava da se njihova dela posmatraju zajedno, uz knjige, lične predmete i tragove ateljea. Centar za kulturu o stalnoj postavci.

Galerija se nalazi u Ulici Jovana Cvijića 15. Pre dolaska proverite aktuelne termine posete kod ustanove. Obilazak se prirodno uklapa u dan posvećen Loznici, uz priču o Cvijiću i izlet do Tršića. Pred originalnom slikom treba ostaviti vremena za detalje koje reprodukcija teško prenosi: dimenzije, površinu i odnos boje prema svetlu u prostoriji.