Anta Bogićević i odbrana Loznice

Ime Ante Bogićevića u Loznici vodi do škole, crkvene porte i prostora nekadašnjeg šanca. Iza tih mesta stoji ustanički vojvoda čiji je glavni zadatak bio da brani granicu na Drini. Najpoznatiji je po odbrani Loznice 1810, kada je grad izdržao opsadu do dolaska pomoći. Njegov značaj je vojni i istorijski, a sećanje na njega sačuvali su i narodno pesništvo i svakodnevni život grada.

Od trgovca do vojvode

Antonije, poznatiji kao Anta Bogićević, rođen je oko 1758. u Klupcima kod Loznice. Pre ustanka bavio se trgovinom i pripadao uglednijim ljudima u Jadru. Takvo iskustvo podrazumevalo je poznavanje puteva, ljudi i odnosa u pograničnom prostoru. Njegova biografija zato počinje pre vojničkog zvanja, u svetu koji je morao da održava veze između sela, varoši i susednih oblasti. Miloš Jagodić, Srpska enciklopedija.

Na početku Prvog srpskog ustanka položaj Jadra nije bio isti kao položaj krajeva u kojima su borbe već izbile. Bogićević je sa Jevtom Savićem Čotrićem, uz Karađorđevo odobrenje, učestvovao u sporazumu sa zvorničkim zapovednikom. Sporazum je predviđao da se Jadar i Rađevina ne priključuju ustanku, ali i da osmanske trupe iz Bosne ne prolaze preko njih. To pokazuje da su lokalni prvaci pokušavali da zaštite oblast i pregovorima.

Kada su Jadar i Rađevina 1807. oslobođeni osmanske vlasti, Bogićević je postavljen za vojvodu. Njegova dužnost bila je odbrana drinske granice. Ustanak je, pored velikih vođa i poznatih bitaka, zavisio i od takvih ljudi koji su u pojedinim krajevima organizovali vlast, snabdevanje i odbranu. Srpska enciklopedija, politički i vojni put.

Zašto je Loznica bila važna

Drina je povezivala i razdvajala oblasti na svojim obalama. Za ustaničku Srbiju pravac iz Bosne predstavljao je stalnu vojnu opasnost, a Loznica je bila jedno od mesta na kojima se ta opasnost zaustavljala. Bogićevićeva uloga nije bila ograničena na jednu bitku. Gradski istorijski pregled povezuje ga sa borbama u više mesta Jadra i Rađevine, uz naročito česte sukobe oko Loznice. Arhiva Grada Loznice.

Šanac je zemljano odbrambeno utvrđenje, sa zaklonom iza kog branioci mogu da se zaštite i pruže otpor. Takav prostor treba zamišljati kroz potrebe borbe, a ne kao srednjovekovni zamak sa visokim kamenim kulama. Loznički šanac važan je jer priču o ustanku vezuje za mesto koje se može prepoznati u gradu. Turistička organizacija Loznice, kulturno nasleđe.

Pogled na kartu pomaže da se razume zašto odbrana jedne varoši ima širi značaj. Ako neprijatelj prođe kroz utvrđenu tačku, ugroženi mogu postati putevi, veze sa susednim oblastima i stanovništvo iza odbrambene linije. Zato je vreme koje su branioci izdržali bilo važno i za okupljanje pomoći.

Opsada 1810. godine

U jesen 1810. Bogićević je sa braniocima bio opkoljen u Loznici. U gradskoj istorijskoj priči opisani su višednevna opsada, artiljerijska vatra i traženje pojačanja. U pomoć su stigli Karađorđe i druge ustaničke starešine sa svojim snagama, nakon čega je usledio izlazak iz odbrane i poraz osmanske vojske na Tičarskom polju. Gradski pregled boja.

Izvori nisu ujednačeni u broju učesnika i trajanju svih faza sukoba. Za razumevanje Bogićevićeve uloge važnije je jasno razlikovati odbranu opkoljenog mesta od konačnog razbijanja opsade. On je predvodio lokalnu odbranu, dok je dolazak pomoći omogućio da se odnos snaga promeni. Pobeda pripada zajedničkom delovanju, a ne samo jednom čoveku.

Takva odbrana zahteva više od lične hrabrosti. Potrebno je sačuvati ljude, održavati položaj, raspoređivati ono čime se raspolaže i uspostaviti vezu sa snagama izvan opsade. U tom smislu Bogićević je važan kao organizator otpora u kraju koji je bio neposredno izložen napadima.

Kako je vojvoda ušao u pesmu

Filip Višnjić opevao je događaj u pesmi „Boj na Loznici“. Time je vojna istorija dobila i književni život: događaj se mogao pamtiti i prenositi kroz stihove, junake, slike i razgovore. Gradski pregled Bogićevića izričito povezuje sa tom pesmom. Anta Bogićević u gradskom istorijskom pregledu.

Epska pesma oblikuje priču prema pravilima svog žanra. Govori junaka, naglašeni brojevi i raspored događaja služe i ritmu i značenju pesme. Zato je možemo čitati kao književno delo i izvor za kolektivno sećanje, a pojedine istorijske tvrdnje proveravati u dokumentima i istraživanjima. Ta razlika povezuje ovu priču sa radom Vuka Karadžića, koji je beleženjem narodnog stvaralaštva sačuvao čitav jedan svet pripovedanja.

Škola, crkva i sećanje u gradu

Crkva Pokrova Presvete Bogorodice i susedna škola, 15. avgust 2016. Fotografija: Ванилица, CC BY-SA 4.0.

Bogićević je umro 1813. Prema gradskom popisu spomen-obeležja, njegov grob nalazi se u kapeli pored lozničke crkve, a u istom delu grada postoje spomen-ploče posvećene boju i vojvodi. Bista se nalazi ispred škole koja nosi njegovo ime. Popis je nastao terenskim pregledom 2013, pa ga koristimo kao istorijsku evidenciju, bez tvrdnje da potvrđuje današnje stanje svakog obeležja. Popis Centra za kulturu i Grada Loznice.

Ploče posvećene boju na Loznici. Na središnjoj se čitaju 1810. i 1910, a gornje ploče nose stihove. Fotografisano 15. avgusta 2016. Autor: Ванилица, CC BY-SA 4.0.

Škola je ime Ante Bogićevića dobila 1951. Njen istorijat povezuje naziv sa komandantom odbrane Loznice 1810. To je drugi oblik trajanja jednog imena: pored godišnjica i venaca, ono ulazi u svakodnevicu učenika, nastavnika i porodica. Istorijat OŠ „Anta Bogićević“.

Pri obilasku Loznice ova mesta mogu da se povežu u kratku šetnju kroz različite slojeve istorije. Odbrana iz 1810. pripada Prvom srpskom ustanku. Oslobođenje Loznice 1941. sasvim je drugi događaj, sa drugim učesnicima i okolnostima. Zajednički prostor ne treba da izbriše vremensku razliku između njih.